5. CO2-compensatie: Hot or not?

Het is beter dan niets, hoor je vaak als het over compensatie gaat, maar zo eenvoudig is het niet. We moeten niet compenseren, we moeten reduceren! De huidige compensatieprogramma’s bevatten geen enkele incentive om mensen minder voor het vliegtuig te doen kiezen. Integendeel, compensatie maakt vliegen sociaal aanvaardbaar - ‘ik compenseer toch’. De meeste compensatieprojecten gebeuren in het Zuiden. Compensatie is in essentie dus onrechtvaardig: dat deel van de wereld dat sowieso al een lage CO2-uitstoot heeft moet iets doen of krijgt iets opdat een ander deel van de wereld lustig kan blijven verder vliegen en CO2 uitstoten.

Het principe van compensatie is even eenvoudig als bedenkelijk. Er wordt CO2 gecompenseerd met projecten rond recuperatie van afvalwarmte, hydrocentrales, milieuvriendelijke kookvuren en met bebossings- of bosbehoudsprojecten, allemaal in het Zuiden. Je betaalt voor de CO2 die je uitstoot met je vliegreis een prijs die gelijk is aan de prijs om elders in de wereld diezelfde hoeveelheid CO2 uit de lucht te houden. Dat is een belangrijke nuance: Behalve bij bebossingsprojecten haal je geen CO2 uit de lucht, je vermijdt hoogstens toekomstige uitstoot. Het goede nieuws: het overgrote deel van de compensatieprojecten wordt gecertificeerd door onafhankelijke certificeringsinstellingen, dat geeft tenminste enig houvast. De prijszetting voor één ton CO2 is echter zeer variabel.

Onzekerheid
Ondanks alle controlemechanismen blijft het steeds onzeker hoeveel CO2 door compensatie effectief uit de lucht gehouden wordt. De compensatie is nooit verifieerbaar. Er wordt uitgegaan van een bepaalde hoeveelheid uitstoot die door het compensatieproject vermeden is, maar aangezien deze uitstoot nooit gebeurt, kan ze ook niet geverifieerd worden. In het allerbeste geval is compensatie een nuloperatie, maar dat is niet genoeg, de wereldwijde uitstoot moet immers naar beneden. In praktijk blijkt compensatie meestal veel minder dan een nuloperatie: zelfs gecompenseerde vliegreizen zorgen voor een stijging van het CO2-gehalte in de atmosfeer.

Bebossing dan maar?
Je kan immers wel berekenen hoeveel CO2 in één boom kan opgeslagen worden. Bij bosbehoudsprojecten is het idee is dat het CO2 opgeslagen in het bos niet vrijkomt. Anderzijds is er wel CO2 vrijgekomen uit fossiele brandstoffen die al miljoenen jaren onder de grond zaten. Uiteraard blijft de CO2 geen miljoenen jaren in het bos opgeslagen: het komt vrij door bosbranden, natuurlijke sterfte,... CO2 in bossen kan dus onmogelijk gelijk gesteld worden aan CO2 in fossiele brandstoffen. Het is absoluut nobel om bossen aan te planten en te beschermen. We moeten ons echter de vraag durven stellen of compensatieprojecten het probleem niet gewoon verplaatsen. Op andere plekken in de wereld kan de ontbossing wel vrolijk doorgaan ten gunste van industriële landbouw en mijnbouw en voor de houtindustrie.

Wa kost da?
Compensatieprojecten rekenen over het algemeen met een prijs tussen de 10 en de 30 euro per ton CO2. Op de Europese emissiehandelmarkt kost één ton CO2 ongeveer 20 euro. Onafhankelijke studies tonen echter aan dat de werkelijke maatschappelijke kost van CO2-uitstoot veel hoger is - tot 150 euro per ton. CO2-compensatie is dus ook in die zin een misleidend begrip. We kunnen hoogstens spreken van CO2-bijdrage.

Het ene bos is het andere niet

Een bos van 2,5 ha compenseert de uitstoot van zes mensen die heen en terug naar Thailand vliegen. Waar kan die CO2 het best gecompenseerd worden? Als die zes mensen aan CO2-compensatie doen, betalen ze samen enkele honderden euro’s. Met dat geld kunnen ze in het Zuiden tot 200 keer meer bomen aanplanten als hier bij ons.

Voor alle mensen van goede wil
De uitstoot door de luchtvaart moet drastisch naar beneden. De ongemakkelijke waarheid is dat dat alleen kan bereikt worden door het aantal vluchten drastisch te verminderen. Toch zal er natuurlijk altijd gevlogen worden, het kan soms echt niet anders en er zijn vast verschillende goede redenen te vinden waarom iemand toch vliegt. CO2-compensatie (correctie... bijdrage!) is zeker aanvaardbaar als pragmatische redmiddel voor onvermijdbare vliegreizen. Maar wat met loutere vakantiereizen? Voor alle andere mensen van ecologisch bewuste goede wil die toch nog vliegen, wat kunnen die dan wel nog doen?

  • Compenseer in de tijd. Het vliegtuig nemen moet terug iets bijzonder worden, iets dat we niet langer als vanzelfsprekend beschouwen. Vliegen moet iets zijn dat we maar om de zoveel tijd doen - om de vijf jaar, om de tien jaar, op bepaalde momenten in ons leven wanneer we tijd hebben om verder en langer op reis te gaan - na de studies, tijdens een sabbatical, na een pensionering,...
  • Compensatie voor vluchten binnen Europa is sowieso niet nodig - ons oude continent is perfect bereisbaar zonder vliegtuig. Daarover hopen we je met Zomer Zonder Vliegen al lang overtuigd te hebben!
  • Kies rechtstreekse vluchten en probeer de feeder vlucht naar de intercontinentale hub in één van onze buurlanden te vervangen door een treinrit.
  • Kies voor compensatieprogramma’s die gecertificeerd werden met de Gold Standard - de hoogst mogelijke standaard.

Andere veelgestelde vragen

6

Welke regels gelden er voor de luchtvaartsector in de klimaatstrijd?

Het hele huis staat in brand, maar we blijven geloven dat één emmer water wel zal volstaan om te blussen: zó zou je de regulering rond de klimaatimpact van de luchtvaart kunnen samenvatten. Het klimaatakkoord van Parijs legde de bovengrens voor de opwarming vast op anderhalve graad. Elk land op onze planeet moet de nodige inspanningen doen om die doelstelling te bereiken - elk land zal alles op alles moeten zetten om de CO2-uitstoot drastisch naar beneden te halen. Sterk lobbywerk van de luchtvaartjongens daar in Parijs: ze slaagden erin het internationale vliegverkeer netjes buiten het klimaatakkoord te houden.


Lees meer
7

Allemaal met de trein dan maar, is dat haalbaar?

Het aandeel van korte-afstandsvluchten binnen de Europese luchtvaart is aanzienlijk. Op Brussels Airport alleen al spreken we per jaar over miljoenen passagiers die op het vliegtuig springen naar één of andere Europese stad in een straal van 1500 kilometer. Zou het internationale spoor de reislust van een dergelijke hoeveelheid bijkomende reizigers de baas kunnen? Niet meteen, maar wat niet is, kan komen!


Lees meer
8

Welke CO2-impact hebben andere vervoersmiddelen zoals trein en bus?

Spoiler alert! Uit niet zo bijster ingewikkeld onderzoek blijkt dat te voet of met de fiets reizen het minste CO2-uitstoot veroorzaakt! De uitstoot van de andere vervoersmiddelen kan met elkaar vergeleken worden door emissiefactoren: de uitstoot per reiziger per kilometer. Uit alle onderzoeken en berekeningen blijken bus en trein altijd de beste keuze, het vliegtuig zorgt op een paar uitzonderingen na altijd voor de meeste uitstoot - wat de bestemming ook is. Voor auto’s, boten en HST’s is het verhaal complexer, maar toch zijn ze altijd goede alternatieven voor het vliegtuig.


Lees meer
Terug naar alle veelgestelde vragen